🚩ਨਾਨਕ, ਅਵਤਾਰ, ਪੈਗੰਬਰ, ਪ੍ਰੋਫੇਟ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਕ ਰੇਵੋਲਯੂਸ਼ਨਰੀ?🚩@✒GBG⚔

1. ਨਾਨਕ  ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੇਵੋਲੂਸ਼ਨੀ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਫਿਲੋਸਫਰ, ਚਿੰਤਕ, ਗੁਰੂ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੈ।  ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਰੱਬ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਮੂਰਖ  ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਕੱਦ ਛੋਟਾ ਕਰਦੇ ਹਣ, ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਜਾਦੂਗਰ  ਬਣਾ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ  ਪਖੰਡਾਂ ਦਾ ਖੰਡਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਸਨ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇੇ ਦਕੀਆਨੂਸੀ ਹਿੰਦੁਇਜ਼ਮ ਅਤੇ ਕੱਟੜ ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ  ਇਕ ਨਵੀਂ ਰਾਹ ਬਣਾਈ, ਇਹ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ, ਬਨਿਸਬਤ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰ ਤੇ ਪੰਜੇ ਛਾਪੇ, ਯਾ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਮੋਮ ਬਣਾਇਆ।

2.  ਕੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੇ ਅਵਤਾਰ ਜਾਂ ਪੈਗੰਬਰ ਹੋਣ ਦਾ ਠੱਪਾ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ? ਇੰਜ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਭੇੜਾਂ ਦੇ ਇੱਜੜ ਤਾਂ ਵੱਧ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਸੱਚ ਝੂਠ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਗ ਘਟ ਰਹੇ ਹਣ । ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਰੱਬ ਠੱਪ ਕੇ,  ਨਾਨਕ ਦੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉੱਪਰ ਆਸਥਾ  ਤਾਂ ਵਧੀ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਧਿਆਨ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ।  ਇਥੋਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਚੱਲੀਆਂ ਹਣ।  ਦਰਿਆਂਵਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਠੱਪ ਕੇ ਓਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹਾਉਣ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਫੇਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ  ਅੱਜ ਸਰੋਵਰਾਂ,  ਵਿੱਚ ਡੁਬਕੀਆਂ ਲਾਉਂਦੇ ਫਿਰਦੇ ਨੇ। ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪੀ ਸੱਚ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ,  ਖੁੱਦ ਨੂੰ ਸੰਤ  ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਜਿਆਦਾ ਵਧੀ ਹੈ।

3.  ਅੱਗੇ ਗੱਲ ਬਾਤ ਸ਼ਬਦਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਚਲੋ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਜ ਸ਼ਬਦਾ ਦੇ ਅਰਥ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੀਏ। ਸੁਕਰਾਤ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ, ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਯਾਂ ਬਹਸ ਵਿਚ ਪੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਬਦਾ ਦੇ ਅਰਥ ਸਾਂਝੇ ਅਵੱਸ਼ ਕਰ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਛ ਪਾਪੂਲਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੀਨਿੰਗ ਫਰੋਲ਼ਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੀ, ਬਾਬਾ, ਸੰਤ, ਸਾਧੂ ਵਗੈਰਾ।

4. ਬਾਬਾ ਕੌਣ ਅਖਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰਦਰਾਜ ਇੰਸਾਨ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਯ ਬਾਬਾ ਜੀ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਮਾਨਸਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਦਰਾਜ਼  ਕਿਸੇ ਇੰਨਸਾਨ ਨੂੰ ਹੀ ਬਾਬਾ ਸੱਦਣ ਦੀ ਰਿਵਾਯਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ  ਬਹੁਪੱਖੀ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ  ਦੀ ਯੋਗਿਤਾ ਹੋਵੇ।

5. ਪ੍ਰੋਫ਼ਟ ਕੌਣ ਹੈ ?  ਜੌ ਕੋਈ ਪ੍ਰੋਫੈਸੀ ਕਰੇ, ਯਾਨੀ ਭਵਿਖ ਬਾਰੇ ਦੱਸੇ।   ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੱਬੀ ਕਿਸਮ ਦੀ  ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ, ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕੰਮ ਆਵਣ ਵਾਲਿਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਰੱਬ, ਸਵਰਗ ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਕੂੜ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹਣ, ਜੇ  ਤੁੱਕੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਕਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਣ।

6.  ਪੈਗੰਬਰ  ਪੈਗ਼ਾਮ ਲਿਆਵਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।   ਪੈਗ਼ਾਮ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਾਵੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਖੇਡ ਹੈ। ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਕੁਜ ਵੀ ਕਹਿ ਜਾਓ, ਅਖੇ ਕੌਣ ਹੈ  ਜੋ ਰੱਬ ਕੋਲੋਂ ਜਾ ਕੇ ਪੁਛੁ, ਰੱਬ ਜੀ, ਤੁਸੀ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਭੇਡਾਂ ਹੱਕਣ ਦਾ ਫੈਸ਼ਨ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ।

7.   ਪੈਗੰਬਰ ਦਰਅਸਲ ਓਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਆਰਿਜਿਨਲ  ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦਾ ਰੱਬ ਰੁੱਬ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਪੈਗ਼ਾਮ ਇੱਕ ਮੈਸੇਜ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,  ਕਿਸੇ ਦੀ ਰਾਜ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਯਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਕ ਦਾ ਸਮਾਜ ਵਾਸਤੇ ਪੈਗ਼ਾਮ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।  ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਤਾਂ  ਸੁਕਰਾਤ, ਅਰਸਤੂ ਅਤੇ ਐਪਿਕੁਰਸ  ਇਤਆਦਿ  ਵੀ  ਪੈਗੰਬਰ ਹਣ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ  ਅਪਣਾ ਅਪਣਾ  ਯੂਨੀਕ ਪੈਗਾਮ ਦਿੱਤਾ ।  ਵੱਡੇ ਵਗੀਆਨਿਕ ਵੀ ਫ਼ਿਰ ਤਾਂ ਪੈਗੰਬਰ ਹਣ, ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਫੇਟ। ਵਗੀਆਨੀਂ ਤਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਸੱਚ ਹੋ ਜਾਵਣ ਵਾਲਿਆਂ  ਪ੍ਰੋਫੇਜ਼ੀਜ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਣ, ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪੈਗਾਮ ਓਹਨਾ ਨੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ।

8.   ਪੈਗੰਬਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰੌਫਟ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ  ਤੜਕਾ ਲਾ ਕੇ,  ਆਮ ਆਦਮੀ ਪੁਜਾਰੀ ਵਰਗ ਦਾ,  ਯਾ ਲੀਡਰਾਂ ਸ਼ੀਡਰਾ ਦਾ ਹੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ਕਰਦੇ ਹਣ।   ਕਿਸੇ ਵਧੀਆ ਸਮਾਜਿਕ ਪੈਗ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਚਿੰਤਕ ਦਾ ਪੈਗਾਮ ਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਰੱਬ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਕਹਿਣ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਤਾਂ ਚਿੰਤਕ ਦਾ ਕੱਦ ਘਟਦਾ ਹੈ,  ਦੂਜਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਰੱਬ ਨਾਲ ਪੈਗ਼ਾਮ ਜੋੜ ਕੇ  ਪੁਜਾਰੀ ਵਰਗ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਖੜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੀਡਰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਭੇਡਾਂ ਦਾ, ਯਾਨੀ ਵੋਟਾਂ ਦਾ ਜੁਗਾੜ ਕਰਦੇ ਹਣ।

9. ਇੱਥੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕੇ ਨਾਨਕ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਆਰਿਜਿਨਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੈ, ਕਯੋਂ ਕਿ ਨਾਨਕ ਇੱਕ ਆਰਿਜਿਨਲ ਚਿੰਤਕ ਸੀ। ਲੇਕਿਨ  ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੇ ਨਾਨਕ ਦੇ ਪੈਗ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਛਾਪ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਸਮਝਣ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ, ਉਸ  ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ ਗਲਤ ਹੈ।

10.  ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਉਦੋਂ ਹੀ ਬਣਦੇ ਹਣ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਿਖਿਆ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਿੱਕ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਹੰਢਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਅਗਰ ਪੱਥਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਰਿਪਲੇਸ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਫ਼ਿਰ ਤਾਂ ਓਹ  ਇਕ ਪੁਸਤਕ ਹੀ ਹੈ।

10.  ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਜਿੰਵੇ  ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢ ਕੇ, ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਮਾਸਟਰ ਨੂੰ ਲੱਸੀ ਪਿਆ ਕੇ, ਪਰਸ਼ਾਦੇ ਛਕਾ ਕੇ ਵੀ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ।  ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਮਾਸਟਰ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮਿਲੂ। ਇਸ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ   ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਧੂਫ਼ ਦੀਪ ਕਰ ਕੇ, ਚੰਵਰ ਡੁਲਾ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਰੁਮਾਲੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਣਨੀ। ਗੱਲ ਤਾਂ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਰਾਹੀਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ ਕੇ ਹੀ ਬਣੂ।

11.  ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਆਂ ਥਾਂ ਥਾਂ ਰੱਖ ਕੇ,  ਉਸ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਇਮਾਰਤਾਂ ਉਸਾਰਨ ਅਤੇ ਨੋਟ  ਕਮਾਵਣ ਦਾ ਧੰਦਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਰਿਵਾਇਤ ਗਲਤ ਹੈ।  ਇਹ ਕੁਰੀਤੀ  ਹਿੰਦੂਵਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਆਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾ ਕੇ, ਓਹਨਾਂ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦੀ ਜਗਹ, ਓਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਪੁੱਜਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ।

12.  ਥਾਂ ਥਾਂ ਗੁਰੂਦਵਾਰੇ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀੰ ਬਣਨੀ। ਨਾਨਕ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ,  ਹਰ ਘਰ ਧਰਮਸ਼ਾਲ। ਯਾਨੀ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਵਿਚ ਪਈ ਗੁਰੂ ਬਾਣੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ, ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਦਵਾਰੇ ਤੋਂ ਭੁੱਖਾ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਘਰ ਹੀ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਹੈ।

13.  ਗਰੂ  ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਬਾਣੀ ਤਾਂ ਅੱਜ ਕਲ ਸਮਾਰਟ ਫੋਨ ਦੇ ਮੇਮਰੀ ਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਟੋਰ ਹੈ। ਤਾਂ ਮੋਬਾਇਲ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਗੇ ਕਿ , ਯਾ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ ਗੇ ?

14.  ਅਰਦਾਸ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਕਰਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਾਸਤੇ  ਕਿਸੇ ਤਸਵੀਰ, ਮੂਰਤੀ ਯਾ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਸਰਵ ਵਿਆਪੀ, ਅੱਲਖ ਅਤੇ  ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ।  ਉਸ ਦਾ ਲੱਭਣਾ ਭਾਲਣਾ ਬੇਵਕੂਫੀ ਹੈ।  ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੁੱਜਣ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ, ਅਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

15. ਚਲੋ ਫੇਰ ਮੂਲ ਮੁੱਦੇ ਵੱਲ ਮੁੜੀਏ।  ਕੀ ਨਾਨਕ  ਰੇਵਿਲੁਸ਼ਨਰੀ ਸੀ ?
ਜੀ ਹਾਂ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ।   ਰੇਵਿਲੁਸ਼ਨਰੀ ਉਹ ਵਯਕਤੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਘੁਮਾ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ  ਨਂਵੀ ਦਿਸ਼ਾ  ਦੇਵੇ।  ਪੁਰਾਣੇ  ਪੈਂਡੇ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰੇ।  ਸੋ ਨਾਨਕ ਰੇਵਿਲੁਸ਼ਨਰੀ ਅਵੱਸ਼ ਸੀ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਮੇਂ  ਦੇ  ਦੋ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਪੰਥਾਂ ਯਾਨੀ ਰਾਹਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਤੀਜਾ ਪੰਥ ਯਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਦੇ ਜੰਜਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੈ।

16. ਕੀ ਨਾਨਕ  ਸੰਤ ਸੀ ? ਸੰਤ   ਓਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ,  ਜੌ ਸੰਤੋਸ਼ ਕਰ ਲਵੇ। ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮ ਹੋ ਰਹੇ।   ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਅਵਸਥਾ ਹੈ।   ਇਹ ਅਵਸਥਾ  ਮਾਨਸਿਕ ਯੋਗ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਖੁੱਲ ਜਾਵੇ, ਯਾਨੀ ਅੰਦਰਲੀ ਅੱਖ ਜਾਗ ਜਾਵੇ, ਯਾਨੀ ਬੰਦਾ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਖੰਡ ਰਹਿਤ ਸੰਤੋਸ਼ ਇਸ ਅਵੱਸਥਾ ਦੀ ਵੱਡੀ  ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਿੱਟੇ ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਸਨ।

17.   ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਜਾਂ  ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਮਨ ਦੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਹੁਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਇਹ ਕਾਲ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਗਿਆਨ ਇੰਦਰੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਗੁੱਝੇ ਰਹੱਸ ਸਮਝਣ, ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਝਾਕਣ  ਅਤੇ ਪਰਖਣ ਲਈ, ਇਸ ਅੱਖ ਦਾ ਖੁੱਲਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।  ਇਹ  ਅੰਤਰਮਨ ਦੇ ਗਹਿਰੇ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਡੁਬਕੀ ਲਾ ਕੇ ਸੋਚ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀ ਲੱਭਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ । ਯਾਨੀ ਨਾਨਕ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅੱਖ ਖੁਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਓਹ ਤ੍ਰਿਕਾਲ ਦਰਸ਼ੀ ਮਹਾਤਮਾ ਸਨ।

19.  ਸਾਧੂ ਓਹ ਜੌ ਸਾਧਨ ਕਰੇ, ਸਾਧਨਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।  ਆਪਣੇ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਡੰਗਰ ਪਸ਼ੂ ਵੀ ਸਾਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁਜ ਲੋਗ ਬੇਗਾਨਿਆ ਲਈ ਵੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੇਕਿਨ ਸਾਧੂ ਓਹ, ਜੌ ਸਾਧਨ ਕਰੇ।  ਅਸਲੀ ਸਾਧੂ ਓਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਜਗਤ ਸੁੱਖ ਦ੍ਵਾਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਵੇ।  ਨਾਨਕ ਵੀ ਜਗਤ ਸੁੱਖ ਦਾ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਸੀ, ਯਾਨੀ ਅਵੱਸ਼ ਹੀ ਨਾਨਕ ਸਾਧੂ ਵੀ ਸੀ।

20.  ਸਿਧ ਓਹ ਹੈ, ਜੌ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਧਨਾ ਕਰ ਕੇ ਪਰਫ਼ੇਕਟ ਹੋ ਜਾਵੇ।  ਇੱਕ ਗਾਇਕ, ਅਚੂਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੂਟਰ,  ਚੰਗਾ ਪਾਇਲਟ, ਇਹ ਸੱਭ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਨੇ। ਨਾਨਕ ਗਿਆਨ ਯੋਗ, ਸਹਿਜ ਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਹੰਗਮ ਯੋਗ ਦਾ ਪੁਜੀਆ ਹੋਇਆ ਸਿੱਧ ਯੋਗੀ ਸੀ।

21.  ਮਹੰਤ   ਕੋਈ ਵੀ ਡੇਰੇ ਸ਼ੇਰੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨਜੇਰੀਯਲ  ਪੋਸਟ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਦੁਨਿਆਵੀ ਪੋਸਟਾਂ ਨਾਲ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਉੱਕਾ ਵੀ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਨੇਂ ਅਫ਼ਸਰੀ ਕਰ ਕੇ ਛੱਡੀ ਸੀ। ਓਹਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾਨਕ ਤੱਤ ਸੱਤ ਦਾ ਆਸ਼ਿਕ ਸੀ।

22.  ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਲਵੋ।   ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹੀ  ਚੇਤਨ ਸਮੂਹ ਦੀ, ਸਮੂਹਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਦਰਖਤ, ਚਿੜੀ ਚਕੋਰ, ਦੋਪਾਏ,  ਚਊਪਾਏ,    ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ,  ਅਤੇ  ਸਬੇ  ਚੇਤਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹਿਕ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ।   ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਪੋਸਿਬਲ ਹੈ। ਰਸਤਾ ਹੈ ਸਹਿਜ ਯੋਗ। ਵਿਹੰਗੰਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ।  ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਕਰਮ। ਇਹੋ ਨਾਨਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।
🚩🔱ਤੱਤ ਸੱਤ ਅਕਾਲ🔱🚩
© ✒ਗੁਰੂ ਬਲਵੰਤ ਗੁਰਨੇ ⚔

🚩ਕੀ ਰੱਬ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ⁉ ✒GBG⚔

🚩ਕੀ ਰੱਬ ਜਰੂਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿ ਰੱਬ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਕੋਈ ਧਰਮ ਧਾਰਾ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ⁉🚩 ✒GBG⚔

1. ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਔਰਗੇਨਾਇਜ਼ਡ ਧਰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ⁉
 ਮੇਰਾ ਜਬਾਬ ਹੈ ਨਹੀਂ।

2. ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਲੋੜ  ਹੈ, ⁉
 ਮੇਰਾ ਜਬਾਬ ਹੈ, ਜੀ ਹਾਂ।

3. ਕੀ ਰੱਬ ਧਰਮ ਦਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੈ⁉
 ਜਬਾਬ ਹੈ ਨਹੀਂ।

4.  ਕੀ ਧਰਮ ਬਦੋਬਦੀ ਬਣੀ ਰੱਬ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ⁉
 ਜਬਾਬ ਹੈ ਹਾਂ।

5.  ਕੀ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਰੱਬ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ⁉ ਜਬਾਬ ਹੈ ਅਵਸ਼।

6.  ਸੋ ਇਸ ਸਬ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਹੋਇਆ⁉
ਮਤਲਬ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ1

7.  GOD  IS NECESAARY for solace of  vast  psychological  troubles of humanity, but Religion is quite unnecessary.

8.  Then where to find and serve GOD⁉

9.  God is only to be found in his/her creation.', thus to serve nature is to Serve God.

10.  ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਦੋਸਤੋ, ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਦਰ ਅਤੇ ਕਾਦਰ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣਾ ਸਾਰਥਕ ਹੈ।  ਮੇਰਾ ਮਨਣ ਹੈ ਕੇ ਰੱਬ  ਨਾਲ as a creator  ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਇਨਵੋਲਵ ਹੋਣਾ ਵੇਸਟੇਜ ਔਫ ਟਾਇਮ ਹੈ।

11.  ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕੀ ਹੁਕਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਤਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵਯਖਯਾਣੰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਵ੍ਯਵਸ਼ਥਾ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

12.  ਇਹ ਹੁਕਮ ਕੀ ਹੈ?
 ਹੁਕਮ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਸਿਸਟੇਮਿਕ ਵਿਵਸਥਾ। ਗੁਰੁਤਵਕਰਸ਼ਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਰਫ ਖਿੱਚ ਲੈਣਾ, ਏਯਰੋਡੇਨਿਮਕਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫਲੋਟ ਕਰਣ ਵਾਸਤੇ ਵੇਟ ਡਿਸਪੇਂਸ਼ਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਹੈ।

13.  ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ  ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ, ਪਛਾਣਿਆ, ਉਹ ਕਾਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਬ  ਫਨਾਹ ਹੋ ਗਏ, ਬਿਨਾ ਸੱਤ ਦੇ ਤੱਤ ਦਾ ਲੁਤਫ਼ ਉਠਾਏ।

14. ਨਾਨਕ ਨੂੰ, ਰਾਮ ਨੂੰ, ਹਨੂੰਮਾਨ ਨੂੰ, ਇਸਾ ਨੂੰ, ਮੋਹੰਮਦ ਨੂੰ, ਰੱਬ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਯਾ ਮੂਰਖ ਨੇ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਤਿਰ ਧਰਮ ਦੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਪੁਜਾਰੀ, ਅਤੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਰਾਜਨੇਤਾ।   ਨਾਨਕ  ਨੂੰ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਫਿਲੌਸਫਰ ਮਨਣ  ਵਾਲੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਦੇ, ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਸਜੱਣਾ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸਿੱਖ, ਮੁਰੀਦ ਅਤੇ ਸਟੂਡੈਂਟ ਹਣ।

15.   ਰੱਬ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੰਦੇ ਦੇ ਪੂਜਾ ਪਾਠ ਦਾ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਪਾਠ, ਧੂਫ ਦੀਪ, ਕੀਰਤਨ ਭਜਨ, ਜਪ ਤਪ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

16.  ਉਹ ਅੱਲਖ ਹੈ, ਨਿਰੰਜਨ ਹੈ,  ਨਿਰੰਕਾਰ ਹੈ, ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਹਨੂੰ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਗੁਣਗਾਣ ਕਰਦੇ ਹੋਂ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

 17.  ਜਾਹਿਰ ਤੌਰ ਤੇ  ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਹੀ ਰੱਬ ਹੈ । ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਸੱਚ ਹੀ ਕਿਹਾ ਹੈ...
 ਕੀਯਾ ਹੈ ਦਰਦੇ ਦਿਲ ਕੇ ਵਾਸਤੇ, ਇਨਸਾਨ ਕੋ ਪੈਦਾ,
ਇਬਾਦਤ ਕੇ ਲੀਏ, ਜੰਨਤ ਮੈਂ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਕੱਮ ਨ ਥੇ।

18.  ਬਾਕੀ ਪਾਠ ਪੂਜਾ, ਤੀਰਥ ਵਰਤ ਸਬ ਕਰਮ ਕਾਂਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋਹਣਾ ਬੇਕਾਰ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਅਵਸ਼ ਕਰੋ, ਰੱਬ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ।

19.  ਜਦ ਤੁਸੀਂ 10 ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਤਕ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚੱਕੀ ਫਿਰਦੇ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਵਿੱਚ ਬਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਅਗਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ, ਫੇਰ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਨ ਹੋਣ ਉਪਰਾਂਤ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆਂ ਕਤੇਬਾ, ਅਤੇ ਸਮਗ੍ਰੀ ਵੀ ਸਬ ਪਿੱਛੇ ਰਹੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

20.  ਬਾਕੀ  ਸਾਰਾ ਧਾਰਮਿਕ  ਕਰਮਕਾਂਡ ਬਾਂਦਰ ਨੁਮਾਂ ਵਿਹਲੇ  ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਬਾਂਸ ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਉਤਰਨ  ਲਾਉਣ ਦਾ ਜਰਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਮਨ  ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਯਾ, ਬਾਂਦਰ ਰੂਪੀ ਮਨ ਸਧ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਬਾਂਸ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। 

21.  ਬਾਕੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਬ ਕੁੱਜ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਗਏ,
ਓਹਨਾਂ ਆਖਿਆ,
“ਰਬ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬੁਝਾਰਤ,
ਰੱਬ ਇੱਕ ਗੋਰਖਧੰਦਾ।
ਖੋਲ੍ਹਣ ਲੱਗਿਆਂ ਪੇਚ ਏਸ ਦੇ ,ਕਾਫਰ ਹੋ ਜਾਏ ਬੰਦਾ।
ਕਾਫਰ ਹੋਣੋ ਡਰ ਕੇ ਜੀਵੀਂ, ਖੋਜੋਂ ਮੂਲ ਨਾ ਖੁੰਝੀ।
ਲਾਈਲੱਗ ਮੋਮਨ ਦੇ ਨਾਲੋਂ, ਖੋਜੀ ਕਾਫਰ ਚੰਗਾ।

22.  ਅੱਗੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਖੋਜ ਵਿਚ ਅਕਲ ਦੇ ਖੰਭ ਝੜ ਗਏ,
ਤੇਰੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਥੋਥਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੋਇਆ ।
ਲੱਖਾਂ ਉਂਗਲਾਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਥੱਕੀਆਂ,
ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਨਾ ਵਾਲ ਹੋਇਆ ।
ਘਿੱਗੀ ਬੱਝ ਗਈ ਸੰਖਾਂ ਦੀ ਰੋ-ਰੋ ਕੇ,
ਪਿੱਟ-ਪਿੱਟ ਕੇ ਚੂਰ ਘੜਿਆਲ ਹੋਇਆ ।
ਚੀਕ-ਚੀਕ ਕੇ ਕਲਮ ਦੀ ਜੀਭ ਪਾਟੀ,
ਅਜੇ ਹੱਲ ਨਾ ਤੇਰਾ ਸਵਾਲ ਹੋਇਆ ।

23.  ਗੱਲ ਹੋਰ  ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ  ਲਿਖਦੇ ਹਨ,
ਤੇਰੇ  ਹਿਜਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੰਨ ਪਾੜੇ
ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜਟਾਂ ਵਧਾਈਆਂ ਨੇ ।
ਬੂਹੇ ਮਾਰ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਚਿਲੇ ਕੱਟੇ,
ਕਿਸੇ ਰੜੇ 'ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਲੰਘਾਈਆਂ ਨੇ ।
ਕੋਈ ਲਮਕਿਆ ਖੂਹ ਦੇ ਵਿਚ ਪੁੱਠਾ,
ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਧੂਣੀਆਂ ਤਾਈਆਂ ਨੇ ।
ਤੇਰੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਜਤਨ ਕੀਤੇ,
ਪਰ ਤੂੰ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਜ਼ੁਲਫ਼ਾਂ ਨਾ ਚਾਈਆਂ ਨੇ ।
ਜਰਾ ਸੋਚੋ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗਹਰਾਈ ਵਿਚ। ਜੱਦ ਜਪੀਆਂ ਤਪੀਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ  ਸਵਾ ਸੌ ਰੁਪਈਏ ਦੀ ਦੇਗ, ਮੁਰਗੇ ਬਕਰੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਇੱਟਾਂ ਪੱਥਰ, ਫੁੱਲ, ਰੁਮਾਲੇ, ਟੱਲ, ਸ਼ੰਖ, ਧੂਫ਼ ਆਰਤੀ, ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਪੂਜਾ ਦੀ ਓਹਨੂੰ ਕਿ ਪ੍ਰਵਾਹ ? 

24.  ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ  ਇਹਨਾਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਾ ਹੀ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ....
ਤੇਰੀ ਸਿੱਕ ਦੇ ਕਈ ਤਿਹਾਏ ਮਰ ਗਏ,
ਅਜੇ ਤੀਕ ਨਾ ਵਸਲ ਦਾ ਜੁਗ ਲੱਭਾ ।
ਲੱਖਾਂ ਸੱਸੀਆਂ ਮਰ ਗਈਆਂ ਥਲਾਂ ਅੰਦਰ,
ਤੇਰੀ ਡਾਚੀ ਦਾ ਅਜੇ ਨਾ ਖੁਰ ਲੱਭਾ ।
..ਹੁਣ ਜੇ ਕੋਈ ਸਮਝ ਬੁੱਝ ਕੇ ਵੀ ਥਲ੍ਹਾ ਵਿਚ ਫਨਾਹ ਹੋਣਾ ਚਾਹੇ, ਜਾਂ ਕੰਧਾ ਵਿੱਚ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਰਜੀ, ਸ਼ੌਕ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ।

25.  ਬੰਦਾ ਚੰਗਾ ਹੈ ਜੇ ਰੱਬ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵੇ, ਕੁੱਜ ਨੀ ਗਾ ਲੱਭਣਾ। 

26.  ਪੇੜ ਪੌਧੇ ਲਾਓ,  ਗਰੀਬ ਬਿਮਾਰ ਪਸ਼ੂ ਪਕਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਸ਼ਾਮ ਪੜ੍ਹਾ ਛੱਡੋ, ਸੜਕ ਹੀ ਸਮਭਰ ਦਿਓ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਓ। ਇਹ ਹੀ ਪੂਜਾ ਹੈ।  ਗਰੀਬ ਦਾ ਮੂੰਹ ਹੀ ਰੱਬ ਦੀ ਗੋਲਕ ਹੈ।

27.   ਇਹ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਕੇ ਬੰਦਾ ਰੱਬ ਦਾ ਸਿਰਾ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ,
ਭੀਖਾ ਬਾਤ ਅਘਮ ਕੀ, ਕਹਿਣ ਸੁਣਨ ਕੀ ਨਾਹੀਂ,
ਜੋ ਜਾਣੇ ਸੋ ਨਾਂ ਕਹੇ, ਜੋ ਕਹੇ ਸੋ ਜਾਣੇ  ਨਾਹੀ।

28.   ਜੇ ਕੋਈ ਰੱਬ ਹੋਇਆ, ਫਿਕਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਉਹ ਸਬ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰਖੁ। ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਬਹੁਤ ਗਹਿਰੀ ਗੱਲ ਹੈ।
ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬੰਦੇ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਤੇ ਨਹੀਂ, ਅਮਲ ਤੇ ਹੈ।
 ਖੁਦਾ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਦੀ ਜਗਹ ਖੁਦਾਈ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਕਰੇ। ਕਾਦਰ ਜਹਿਰ ਤੌਰ ਤੇ ਯਕੀਨਨ ਗੈਰ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੈ,  ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਤ, ਯਾਨੀ ਕੁਦਰਤ ਹੀ ਹਾਜਿਰ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਸੰਭਲ ਜੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੈ।
🔱ਤੱਤ ਸੱਤ ਸ਼੍ਰੀਅਕਾਲ🚩
✒ਗੁਰੂ ਬਲਵੰਤ ਗੁਰੂਨੇ⚔